ΜΕΤΑΤΡΑΥΜΑΤΙΚΟ ΣΤΡΕΣ και ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. Πώς να προστατέψουμε την ψυχική υγεία των παιδιών μας; 

     Μετά τα γεγονότα των τελευταίων εβδομάδων πολλοί άνθρωποι φτάνουν στο γραφείο ειδικών με έντονα συναισθήματα φόβου, απελπισίας, τρόμου. Περιγράφουν εικόνες, σκέψεις ή ακόμα και όνειρα τα οποία δυσκολεύουν την καθημερινότητά τους, ενώ πολύ συχνά παρατηρούνται στον άνθρωπο προσπάθειες αποφυγής συγκεκριμένων δραστηριοτήτων (πχ. να πάει στην αγορά ή σε μία ουρά για εισιτήρια), αποστασιοποίηση ή αποξένωση από άλλα άτομα (πχ. φίλους ή και μέλη οικογένειας), αδυναμία εκδήλωσης συναισθημάτων αγάπης (πχ. προς τον εαυτό του ή ακόμα και τα παιδιά), ένα αίσθημα ότι το μέλλον του ατόμου είναι αμφίβολο και πρόσκαιρο χωρίς δυνατότητα δεσμεύσεων-όπως καριέρα ή παιδιά. Επιπλέον, παρατηρείται δυσκολία του ατόμου να αποκοιμηθεί ή να κοιμηθεί για αρκετές συναπτές ώρες, ευθιξία και θυμός, δυσκολία συγκέντρωσης και άλλα. Όλα τα παραπάνω αποτελούν καθαρή συμπτωματολογία μίας αγχώδους διαταραχής που ονομάζεται Μετατραυματικό Στρες. 

    Η διαταραχή του Μετατραυματικού Στρες (Posttraumatic Stress Disorder-PTSD) ή η Διαταραχή Μετατραυματικού Άγχους (ΔΜΤΑ), κατά τη βιβλιογραφία ανά τους καιρούς παρουσιάζεται ως μία εκδήλωση στρες που σχετίζεται με την έκθεση έμμεσα ή κυρίως άμεσα του ατόμου σε μία βίαιη και τραυματική εμπειρία, ή ακόμα και ως «ψυχιατρική διαταραχή». Η αλήθεια είναι ότι οι έρευνες μας λένε ότι όσο πιο μικρός (νεαρός) ένας άνθρωπος εκτεθεί σε παράγοντες ικανούς για Μ.Σ. τόσο πιο βαθιές και άμεσες είναι οι συνέπειες στην «βιολογία του» (μειωμένο μέγεθος ιππόκαμπου και αμυγδαλής) και στην ψυχολογία του. 

   Θα μπορούσαμε να αναλύουμε για πολλές σελίδες έρευνες για το Μ.Σ., την ηλικία ή τη φύση της απειλής ή του τραύματος που κανείς υπέστη, πώς, για πόσο, από ποιόν, και τις συνέπειες, όμως στο συγκεκριμένο άρθρο θέλουμε να δοθεί έμφαση το πώς η Οικονομική Κρίση με όλες αυτές τις υφέσεις στη ζωή μας, στην Ελλάδα συγκεκριμένα, επηρεάζει την οικογένεια και συγκεκριμένα τα παιδιά. 

   Η δυστυχία (με όποιον ορισμό) ή η δυσκολία και το πώς οι γονείς βιώνουν ό,τι γίνεται γύρω τους είναι ο πιο βασικός παράγοντας που θα επηρεάσει μόνιμα την ψυχική υγεία των παιδιών μας. Αυτά τα χρόνια, επιφανείς ειδικοί ψυχικής υγείας ασχολούνται με την έκπτωση της ψυχικής υγείας των ενηλίκων, των εφήβων και των παιδιών εξαιτίας των συναισθημάτων ανασφάλειας και αλλαγών στο οικονομικό-πολιτικό-επαγγελματικό-κοινωνικό σκηνικό της χώρας που βιώνουν οι οικογένειες. 

   Πολλοί γονείς βιώνουν κατάθλιψη και εγκατάλειψη των σχέσεων μέσα στην οικογένεια ακόμα και αν δεν υπάρχει διαζύγιο (μητέρες που δεν φροντίζουν παρά μόνο για τις πρωταρχικές ανάγκες επιβίωσης τα παιδιά τους, σύζυγοι που αποξενώνονται αποσταθεροποιώντας το οικογενειακό σύστημα, προσπάθεια να βρει κανείς «νόημα» σε εξωσυζυγικές σχέσεις οι οποίες φέρουν στιγμιαία αίσθηση ικανοποίησης και άλλα). Όλα αυτά γράφουν στις ψυχές των παιδιών μας. 

   Η βασική μας γραμμή αυτούς τους καιρούς είναι να παραμένουμε φροντιστικοί στους ανθρώπους μας, στην οικογένεια και τους εαυτούς μας. Να ενισχύουμε τη συζυγική σχέση και να είμαστε σε θέση να απορροφούμε από κοινού τα παιδικά άγχη, αλλιώς θα βουλιάζουμε σε αγχώδεις διαταραχές. Είναι σημαντικό να εμπεριέχουμε τις παιδικές αγωνίες  και να δίνουμε σταθερότητα ως γονείς στα παιδιά μας, αλλιώς οι ίδιοι οι γονείς θα παραιτηθούμε και θα βιώνουμε καταθλιπτικά συναισθήματα. Η κατάθλιψη είναι ικανή να οδηγήσει τα παιδιά μας σε σύγχυση ρόλων (να γίνουν υπεργονιοί-γονείς στη θέση μας), και να δημιουργήσει ψυχικές αναστολές των αναγκών τους, με άμεση συνέπεια τη διαμόρφωση ψευδών εαυτών (ψευδής εαυτός θα θεωρηθεί όταν η «πρώτη ανάγνωση» εαυτού έχει για τα καλά κρύψει τις βαθύτερες ανάγκες του ατόμου). 

   Τέλος, είναι σημαντικό να υπερβούμε τις ενοχές μας γιατί αλλιώς στέλνουμε αντιφατικά μηνύματα στα παιδιά μας. Με το τελευταίο καλούμαστε οι γονείς να είμαστε σταθεροί σε μία γραμμή σχετική προς τη διαπαιδαγώγηση και την οριοθέτηση των παιδιών μας. Τώρα, στην εποχή της οικονομικής κρίσης, είναι σημαντικό να έχουμε ενήμερα τα παιδιά για τις οικονομικές δυσκολίες και αλλαγές, και η περιγραφή μας να δίνει ασφάλεια και ξεκάθαρα μηνύματα στο παιδί για το πώς εμείς οι γονείς είμαστε ικανοί για την απόλυτη διαχείριση της περίπτωσης. Αυτό, λοιπόν, συνεπάγεται ότι δεν αποπνέουμε απελπισία ή ενοχές για τα υλικά που δεν θα προσφέρουμε. Είναι μία σημαντική στιγμή να ενεργοποιήσουμε τις αξίες μας και να τις πιστέψουμε και να εμπνεύσουμε τα παιδιά μας για ένα καλύτερο μέλλον. Το μοίρασμα, η φιλία (σε αντίθεση με την αφθονία ηλεκτρονικών στο σπίτι), το καθαρό παιχνίδι στις παιδικές χαρές και γειτονιές, η συναναστροφή με ανθρώπους που έχουν επίσης δυσκολίες και όμως γελούν και ονειρεύονται, οι στόχοι, η μάθηση και άλλα είναι κάποια από αυτά που τώρα είναι η βάση της διαπαιδαγώγησης. 

   Τα παιδιά μας αντικατροπτίζουν τα συναισθήματα των γονέων τους. Σκεφτείτε με τι θα θέλατε να ποτίσετε τις ψυχές τους, με απελπισία και παράπονο ή με κουράγιο, όνειρα και ασφάλεια ότι ακόμα και όταν «τα πάντα ρεί», οι γονείς είναι εκεί για να διδάξουν και να καθοδηγήσουν.

 Κίνητρο Μάθησης και Επικοινωνία στην Οικογένεια: 

Λόγω του καιρού, των Πανελληνίων, των εξετάσεων για την προβίβαση στην επόμενη τάξη κτλ, πολλοί γονείς αλλά και έφηβοι φτάνουν στα γραφεία των ειδικών ώστε να πάρουν συμβουλές για το πώς να φερθούν στα παιδιά τους τον καιρό των εξετάσεων, για το πώς να τα παροτρύνουν για υψηλούς στόχους, για το πώς να τα «πείσουν» για τις σχολές της αρεσκείας τους (ποιών των γονέων ή των παιδιών;). Οι ειδικοί μπαίνουμε στο χορό του στρες των εξετάσεων και δίνουμε συμβουλές.

Για να «πιάσουν» όμως οι Συμβουλές μας, χρειάζεται μια οικογένεια να έχει εγκαταστήσει καλή επικοινωνία στο πλαίσιό της και κίνητρο μάθησης στα παιδιά της. Τα παραπάνω είναι μία δυναμική διαδικασία, η οποία ξεκινάει από την πρώτη στιγμή σύστασης της οικογένειας.

Η επικοινωνία στην οικογένεια σχετίζεται με το πώς το βασικό κύτταρό της οικογένειας, το ζευγάρι, επικοινωνεί.  Ακόμα και όταν υπάρχει διαζύγιο, ο τρόπος με τον οποίο οι 2 γονείς επικοινωνούν με την γονική τους ιδιότητα, μπορεί να είναι ένας τρόπος προς μίμηση για επικοινωνία. Τα βασικά στοιχεία επικοινωνίας που μια οικογένεια είναι καλό να αναπαράγει είναι η δέσμευση και η οικειότητα.

Δέσμευση εννοώντας  ότι στη συμφωνία αλλά και την διαφωνία, δεν αφήνουμε οι γονείς καμία απολύτως αιχμή ότι διακυβεύεται η σχέση, ότι ο γονέας δυσαρεστείται και ότι το παιδί πρέπει να υπακούσει ορμώμενο από την ανάγκη αποφυγής ενοχών και όχι κατανόησης.  Δέσμευση εννοώντας ότι οι εμπλεκόμενοι μπορούν να διαφωνούν, να ακούν και να μιλούν και να παράγουν λύσεις που να εμπεριέχουν στοιχεία όλων. Παράδειγμα, ένας έφηβος στις πανελλήνιες αποφασίζει ότι δεν θέλει να διαγωνιστεί. Οι γονείς διαφωνούν. Διαπληκτίζονται. Εκείνοι βλέπουν κάτι που εκείνος αδυνατεί να το δει. Η λύση; Με δέσμευση και αποδοχή στον Άλλο, να ενισχυθεί το εσωτερικό κίνητρο του εφήβου, το οποίο στοχεύει στην επίτευξη και όχι στην εξωτερική ανταμοιβή. Επίτευξη στην προκειμένη περίπτωση δεν είναι η επιτυχία στο ΑΕΙ αλλά η εμπειρία και η ολοκλήρωση της διαδικασίας που προετοιμάζεται ο έφηβος ίσως και όλη τη σχολική ζωή του. Αυτό τον κάνει δυνατό-ικανό για περαιτέρω αποφάσεις.

   Οικειότητα εννοώντας ότι επιτρέπεται να ακουστεί οτιδήποτε στην επικοινωνία. Είμαστε έτοιμοι για το ναι ή το όχι. Το οτιδήποτε σημαίνει οτιδήποτε. Δεν υπάρχουν αυτονόητα. Υπάρχει η αντίληψη του καθενός μας και έχει να ακουστεί με σεβασμό. Όμως, το οτιδήποτε έχει αληθινή ισχύ όταν έχουμε φροντίσει να υπάρχουν όρια. Το οτιδήποτε δεν μπορεί να είναι προσβολή. Δεν μπορεί να είναι υποβίβαση ή καταπάτηση. Έτσι μόνο το οτιδήποτε ακούγεται σωστά.

Το παραπάνω επικοινωνιακό σχήμα που ακουμπά στην δέσμευση, την αποδοχή, την οικειότητα και τα όρια, είναι ικανή συνθήκη για να χτίσουμε στα παιδιά μας το εσωτερικό κίνητρο.

Πολλές θεωρίες μιλούν για τα κίνητρα μάθησης, και οι ειδικοί αγαπάμε τα κίνητρα της εσωτερικής παρακίνησης στα οποία αναφερόμαστε πιο συχνά από ότι σε αυτά της εξωτερικής παρακίνησης, διότι τα τελευταία σχετίζονται με διάφορες ετερόκλητες συνθήκες και συγκυρίες. Πολλοί ερευνητές θεωρούν τα εσωτερικά κίνητρα ως τη βασική προϋπόθεση για τη δια βίου μάθηση που υπαγορεύει ο καιρός ( Fleming, 1997, Apps 1994, Venkatesh, 1999).

Σύμφωνα με την Κωσταρίδου-Ευκλείδη (1997) το άτομο έχει εσωτερικό κίνητρο όταν αναλαμβάνει να επιτελέσει μία δραστηριότητα για την επίτευξη αυτής καθεαυτής και όχι για να πετύχει κάποια εξωτερική αμοιβή.  Κατά το διάστημα των καιρών, ερευνητές στήριξαν διάφορες θεωρίες, που όλες πραγματεύονται το αν η αυτοεκτίμηση προηγείται (μοντέλο αυτοενίσχυσης, και αυτοαξίας, Covington 2000) ή έπεται της σχολικής επίδοσης (μοντέλο ανάπτυξης δεξιοτήτων, Μακρή- Μπότσαρη, 2001, σελ. 117).  Τα ευρήματα είναι ακόμα διφορούμενα ακόμα και σε διαχρονικές έρευνες, κάνοντας επίφοβο το να υιοθετήσουμε το αν ένας μαθητής με καλή αυτοεκτίμηση μπορεί να έχει καλή σχολική επίδοση ή αν μία επιτυχημένη επίδοση μπορεί να συμβάλλει στην υψηλή αυτοεκτίμηση.

Εμείς τόσο ως γονείς όσο και ως ειδικοί, έχουμε να διαχωρίσουμε την αγάπη για τη μάθηση και το κίνητρο της μάθησης από τη σχολική επίδοση αυτή καθεαυτή, να ενδυναμώσουμε την αυτοαντίληψη των παιδιών μας, να τα μπολιάσουμε με την αντίληψη να τρέχουν μπροστά σε σενάριο τη ζωή τους και να έχουν τη δυνατότητα να κρίνουν με τη βοήθεια των γονέων, ποιο σενάριο είναι συμβατό με αυτό που τα ίδια θεωρούν επιτυχία και προσωπική ευτυχία.

Γονείς καταλαβαίνετε τις σύνθετες έννοιες έχουμε να διδάξουμε με τη ζωή μας στα παιδιά μας, το υπαρξιακό ερώτημα το πώς τα παιδιά μας θα είναι ως παιδιά ικανοποιημένα και θα παραμείνουμε και ως ενήλικες. Ειδικοί έχουμε να στηρίξουμε αυτές τις οικογένειες που τα παραπάνω είναι δυσνόητα ή /και δύσκολα στην εφαρμογή.


Καραολή & Δημητρίου 1
14565, Άγιος Στέφανος
Tηλ.: 210 6216 141
Κιν.: 6984 172998, 6945 250277

Ακολουθήστε μας!
Νewsletter!